به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور، آبزیان و حیوانات خانگی»؛ انتخاب فنوتیپی گوسفندان برتر بر اساس بررسی و نمرهدهی به حیوانات صورت گرفته که چگونگی به کارگیری این تکنیک را قضاوت ظاهری یا ارزیابی شرایط بدنی (Body Condition Score (BCS)) گویند.
با استفاده از چنین تکنیکی اجزای بدن گوسفند را که دارای ارزش اقتصادی بوده و با میزان تولید دام در ارتباط میباشد بررسی و ارزیابی نموده و با اختصاص نمره در نهایت نمره کلی از 100 برای گوسفند درنظر میگیرند.
خصوصیات ظاهری اجزا بدن گوسفند که قابل رویت بوده فنوتیپ (Phenotype) گویند. از آنجایی که هدف اصلی پرورش گلههای گوسفند در ایران اولویت تولید گوشت میباشد، لذا ارزیابی و انتخاب والدهای نر و ماده بهمنظور جایگزینی در گلههای جدید میبایست در درجه اول بر اساس خصوصیات و صفات رشد باشد.
مهمترین صفات رشد که دارای ارزش اقتصادی بوده و بهعنوان شاخصهای علمی در مطالعات اصلاح نژاد مورد بررسی قرار میگیرند عبارتند از: وزن تولد، وزن شیرگیری، وزن 6، 9، 12، 18 ماهگی، افزایش وزن روزانه از تولد تا شیرگیری (Average Daily Gain1 (ADG1))، افزایش وزن روزانه از شیرگیری تا 6 ماهگی (Average Daily Gain2 (ADG2))، مجموع وزن شیرگیری بره به ازاء هر مادر (Total Weaning Weight (TWW)).
هدف از انتخاب گوسفندان تنها جایگزینی سایر حیوانات مازاد حذفی نیست. در بسیاری از مواقع افراد قصد انتخاب دامهای چاق و با گوشت مناسب به جهت قربانی نمودن را دارند، لذا انتخاب حیوان بر اساس ارزیابی تیپ چنین گوسفندانی نیز دارای تکنیک خاصی میباشد.
ازآنجائی که ارزیابی تیپ گوسفندان نر و ماده نیازمند آشنایی با اندام و اجزاء مختلف بدن حیوان میباشد، ضروری است ابتدا این بخشها بهطور کامل معرفی گردند.
معمولاً در یک تقسیمبندی ساده تیپ گوسفند را به 27 جزء دستهبندی نموده (شکل) و هرکدام از این بخشها دارای اهمیت ارزیابی تیپ میباشند.
![تقسیم بندی تیپ گوسفند تقسیم بندی تیپ گوسفند](https://www.makidam.ir/attachments/images/%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%DB%8C%D9%BE-%DA%AF%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%86%D8%AF.jpg)
![اجزاء لاشه گوسفند اجزاء لاشه گوسفند](https://www.makidam.ir/attachments/images/%D8%A7%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A1-%D9%84%D8%A7%D8%B4%D9%87-%DA%AF%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%86%D8%AF.jpg)
![اندامهای ظاهری گوسفند اندامهای ظاهری گوسفند](https://www.makidam.ir/attachments/images/%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C-%DA%AF%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%86%D8%AF.jpg)
![نواحی مختلف اندام ظاهری گوسفند نواحی مختلف اندام ظاهری گوسفند](https://www.makidam.ir/attachments/images/%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C-%DA%AF%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%86%D8%AF.jpg)
ارزیابی تیپ گوسفندان نژاد گوشتی
باتوجه به هدف انتخاب و ارزیابی، فرایند بررسی و نمرهدهی به گوسفندان نژاد گوشتی به دو دسته انتخاب گوسفند بهمنظور الف - ذبح و قربانی و ب - گزینش گوسفند برتر به سبب جایگزینی در گله دستهبندی میگردد.
استفاده از دو فاکتور وزن بدن و نمره شرایط بدنی BCS میتواند به تولیدکنندگان به جهت بهبود مدیریت تغذیه گله کمک قابل توجهی نماید. نمرهدهی شرایط بدن گوسفند، تکنیک طبقه و یا دسته بدنی گوسفندان بر اساس وضعیت چاقی و لاغری حیوان بوده که با استفاده از شرایط مهرههای کمر صورت میگیرد.
ارزیابی شرایط بدنی و نمرهدهی به شرایط بدنی لمس نمودن عضله و ذخیره چربی روی و اطراف مهرههای کمر (دنده آخر تا استخوان کپل) را گویند.
کاربرد تکنیک نمرهدهی به شرایط بدنی در امر پرورش بهدلیل اینکه این امکان را برای دامدار فراهم میکند که گوسفندان با شرایط بدنی مناسب بهمنظور سوددهی ماکزیمم داشته باشند، بسار قابل توجه و توصیه میباشد.
با استفاده از این تکنیک گوسفندان گله در 6 دستهی بسیار لاغر با نمره صفر تا بسیار چاق با نمره 5 قرار میگیرند. که شرح جزییات آن در ادامه آمده است. به این نکته باید توجه نمود که به هنگام ارزیابی گوسفند حتماً در یک محیط مسطح و در حالت کاملاً آرامی قرار گیرد.
انتخاب و نمرهدهی برههای نر جایگزین
الف) حداکثر نمره مشخصات تولیدی یا صفات اقتصادی = 24 امتیاز
ب) حداکثر نمره خصوصیات قابل اندازهگیری (بیومتری) = 36 امتیاز
ج) حداکثر نمره مشخصات ظاهری بره نر = 40 امتیاز
الف) مشخصات تولیدی یا صفات اقتصادی = 24 امتیاز |
صفات تولیدی (اقتصادی) |
وضعیت صفت اقتصادی درمقایسه با میانگین گله (امتیاز) |
بالاتر از میانگین گله قوچ |
مساوی میانگین گله قوچ |
کمتر از میانگین گله قوچ |
وزن تولد قوچ |
3 |
2 |
1 |
وزن شیرگیری |
3 |
2 |
1 |
وزن قوچ بالغ |
3 |
2 |
1 |
میانگین وزن تولد برههای نر |
3 |
2 |
1 |
میانگین برههای ماده |
3 |
2 |
1 |
وزن پشم ناشور |
3 |
2 |
1 |
طول الیاف |
3 |
2 |
1 |
کیفیت ظاهری پشم |
3 |
2 |
1 |
جمع امتیازات |
24 |
16 |
8 |
ب) صفات قابل اندازهگیری (بیومتری) = 36 امتیاز |
صفات بیومتری |
وضعیت صفت اقتصادی درمقایسه با میانگین گله قوچ (امتیاز) |
بالاتر از میانگین گله |
مساوی میانگین گله |
کمتر از میانگین گله |
طول بدن |
2 |
1 |
0/5 |
ارتفاع جدوگاه |
2 |
1 |
0/5 |
ارتفاع کمر |
2 |
1 |
0/5 |
دور سینه |
2 |
1 |
0/5 |
دور ران |
2 |
1 |
0/5 |
عرض راسته |
2 |
1 |
0/5 |
عرض لگن |
2 |
1 |
0/5 |
طول مفصل خرگوشی |
2 |
1 |
0/5 |
دور بیضه |
2 |
1 |
0/5 |
دور پاها |
2 |
1 |
0/5 |
دور دستها |
2 |
1 |
0/5 |
طول دنبه |
0/5 |
1 |
2 |
عرض دنبه |
0/5 |
1 |
2 |
طول دنبالچه |
0/5 |
1 |
2 |
پهنای سر |
0/5 |
1 |
2 |
طول سر |
0/5 |
1 |
2 |
طول گردن |
0/5 |
1 |
2 |
ارتفاع نسبی جدوگاه
نسبت به کپل |
2 |
1 |
0/5 |
ج) نمره مشخصات ظاهری بره نر = 40 امتیاز |
ردیف |
صفت |
وضعیت صفت |
امتیاز |
1 |
رنگ بدن |
مطابق با نژاد اصلی
متمایل به رنگ نژاد
رنگ مختلط |
3
2
1 |
2 |
شکل عمومی بدن |
بدن کشیده و دراز
بدن متوسط
بدن کوتاه |
3
2
1 |
3 |
روی بینی |
برجسته
صاف |
2
1 |
4 |
بالای جمجمه |
قوس دار
با قوس متوسط
صاف |
3
2
1 |
5 |
گوش |
بلند
متوسط
کوتاه |
3
2
1 |
6 |
دست و پا |
درشت قلم
متوسط قلم
ریز قلم |
3
2
1 |
7 |
گردن |
عضلانی و پوشیده از پشم
عضلانی با پشم متوسط
استخوانی با پشم کوتاه |
3
2
1 |
8 |
دنبه |
گرد و کوتاه
متوسط
بلند |
3
2
1 |
9 |
پیشانی |
پوشیده از پشم
با پشم متوسط
با پشم کوتاه |
3
2
1 |
10 |
شکل دنبالچه |
مستقیم
به شکل S
سایر شکلها |
3
2
1 |
11 |
وضعیت شاخ |
بدون شاخ
با شاخ کوچک
شاخدار |
3
2
1 |
12 |
وضعیت بخلوق |
مستقیم و محکم
متوسط
دارای انحناء وضعیف |
3
2
1 |
13 |
خلوص نژادی |
مطابق با نژاد
تا حدودی مطابق |
5
3 |
جمع حداکثر امتیاز |
40 |